The church and the highlands



Download 1.31 Mb.
Page56/61
Date08.12.2018
Size1.31 Mb.
1   ...   53   54   55   56   57   58   59   60   61

'The Catholic College of Maynooth is the most Gaelic place in Ireland, according to Dr. Hyde, President of the Gaelic League.

suas urnaigh airson mo luchd-daimh, agus theirinn bho ghrunnd mo chridhe. "Gu'n d'thugadh Dial fois agus tàmh dhaibhsan 'tha'n so fo'n fhoid."j Chuminn air mo cheum. Eachinn seachad air Cridh-eagan, agus air an t-Shithean. Eachinn a suas rathad Chinn-loch-a-Lathaich, dh'fhaginn Ionar-na-h-Aile air an lamh-dheas, agus Port-na hfi^^^M agus Ard-nan-Clach air an lamh-chlith, far any b'àbhaist do na Caimbialaich bheaga 'bhith, sìol] Iain duibh Ghlinne-Feochain.

Bheirinn sùil 's an dol seachad air an Eaglais-nodha, agus air Port-na-Croise. Gheibh thu nis] sealladh air Eilean-Shuinna, Eilean-bhaile-nan-i Gobha, agus air Camus-na-Cùil, far am b'àbhaist! de dheadh iasgach a sgadain a bhith. Sid agad,! a Ruin! Cinne-Ghearloch air an taobh ad thall.

Ach, gu dè stairirich, agus a sgreuch oillteiL tha sid air mo chulthaobh? Nach 'eil, gu cead] duibhse, an "Train". A Dhia beannaich sinn, 'ni ann mar sin a tha' chuis ? So agad, fhir-chridhejl an uamh-bheist a bhiodh iad a faicinn bho shean ll Gabhaidh sinn, mata, an " Train," agus cuiridh sinn] crìoch air ar cuairt. Chaidh sinn air bòrd, agus] thug a bheist sgreuch eile eisde a theap mo chridhe] a chuir as a chochull, agus dh'fhalbh i, 's mu'n robh] fhios againn c'aite an robh sinn, dh'fhàg sinn Tigh4 na-h-Apuinn agus Litir-Shiunna air ar cùl, agus anfl am priobadh na sùla, bha Dail-na-Tràghad air ar] culthaobh cuideachd.

So a Chill, cladh cho sean's tha's an dùthaich. Tha sgrìobhadh air leac-lighe 'tha sid nach 'eil cho] fìrinneach an diugh 's bha i mu'n d'thàinig an t-each-iarruinn an rathad so. Tha i ag ràdh, " Fhin a theid seachad a suas, coimhead a nuas ad dheigh a oir bha mis' uair is bha mi cho luath riut fhèin". Sid, thall a sid, a Chuil-Uaine air an lamh-chlith.j

;So agad Achadh-a-Charra, far a b'àbhaist do dh'-ogha bhrathar-mo-sheannar a bhith, Domhnuil-mac-Iain-Leath, lighiche cho ainmail's a bha anns an dùthaich. So an nis an Innseag. Chi thu thall a sid air do laimh-dheas Achadh-a-Chairn, agus, os a chionn, Achadh-nan-Darrach. A mach shuas braighe Achadh-nan-Darrach, chi thu Gleann-Durar; ach mu'n cuir sinn crìoch air a ghnothach feo, bithidh a bharrachd againn ri'ràdh mu'n ghleann ^H^nn am priobadh na sula, chaidh sinn seachad [air Tigh-nan-Tom, far am b'àbhaist de dh' Fhaidhir-[Dhurar a bhith. So agad Lag-na-h-Ath. Thoir 'sùil a mach, agus chi thu Ceann-an-t-Shailean. [Thall a sid mu'n cuairt an Ruadha beag ad, tha LArd-seile; agus beagan air an taobh thall a rithist-tha Cuil-da-Fhraochain. Tha sinn a nis anns an [Litir-Mhòir; ach cluinnar an cor, mur a thuairt. [sinn cheanna mu'n àite so. Thoir sùil a mach a rithist, agus chi thu an Currachd-Liath, agus Torr-an-Eirionnaich ann a fasgadh na Linne-Sheilaich. Sid agad Leac-na-Beathrach direach air thoisachd ornne, agus Cnap-a-Chaolais, far an d'fhuilig Seumas-a-Ghlinne, agus Pol-na-Gioba aig bun a chnaip. Air taobh na laimhe-dease ann a so, tha Tigh-bhaile-[Chaolais, agus gabh beachd, shuas braighe Ghlinne-Chaolais, air Sgurr-a-Dhòmhnuil. Thainig sinn a nise a dh'ionnsaidh Lagan-a-Bhainne, agus Duthag mam bocainn.

" Gheobh mi ann ceòl bho eoin na Duthaige Ged a tha 'n t-àm roimh àm na cuthaige Tha smeoraichean ann's annsa guth leam Na piob, no fiodhull, mar cheol." feìd Ruadha-na-Lice air ar culthaobh, agus an .Carnus agus Eilean-Choinnaich air taobh thall an loch. So agad, Pairc-nan-Reitheachan agus Camus-Ghuisachainn. Sid agad, thall Eilean-Mhuna

" An t-eilean beag seasgair

A Choisrig an t-Easbuig

Le òrdagh na-h-eaglais

Roimh eachdraidh na Feinne ". Chi thu Callart, agus Camus-na-h-Eirbhe air an taobh eile dha'n loch, agus air an taobh so, Ionar-Chomhan, agus fòs a chionn Sgurr-na-Ciche. So an nis an Creagan-Dubh, agus theid sinn seachad air Cnap-an-Tairbh ann an tiotadh. Ràinnig sinn mu dheireadh Dail-an-Eibheadh, agus an t-shràid geal. Tha na Cnoca-Dubha far a robh iad riamh, agus is amhuil sin Ruadha-na-Glaistig.

Gu dè do bharail, a nis, 'ille, 'bheil eòlas agam air an Apuinn ? 'S e mo bheachd, gu cead duibhse nach e mhàin gu bheil eòlas agaibh air Apuinn-Mhic-Iain-Stuibhart; ach gu bheil ur cuimhne, a bharrachd air a sin, direach miarailtach! sin duibhse smior na fireann. Tapadh leat, 'ille. Theid sinn a mach braighe a Ghoirtean-Eòrna, rathad Ghlinn-an-Eibheadh, nunn thar Alt-na-Laraiche-Seilleach, fàgaidh sinn Màm-Mucaidh air ar laimh-chlith, agus gabhaidh sinn a stigh Gleann-Durar mu'n toisich mo sgeul.

'S ann a so a bha maighdean Ghlinn-Durar ga nochdadh fhèin, mar a chuala sinn 'nuair a bha sinn òg, 'nuair a bhitheadh i a cuideachadh, agus a toirt cobhair do'n fheadhainn a bhiteadh a buain tubha, neo a bhiteadh 'gan sarachaidh anns a choille-chonnaidh agus anns a choille raineach. 'S ann a so cuideachd a bha fàrdach agus dachaidh Sheumais-a-Ghlinne a dh'fhùilig gu tàmailteach, gu maslach, agus gu neo-chionntach, air Cnap-•chaolais-'ic-Pharuig.

'Nuair a bha Prionns Tearlach, Mac Sheumais, oighre Righ Seumas VII., mu dha bhliadhna air fhichead, thug e oidhirp air crùn a shinnsir a ghlacadh. Dh'fhàg e an Fhraing, agus "thainig an Righ air tir a Muideart," anns a bhliadhna

  1. Bha fùdar agus airm aige airson coig ciad diag Saighdear; ach cha d'thug e leis ach seachd oifigich. Dh'èirich a chuid a bu mhua de na finea­chan Gàidhealach leis toiseach an Fhoghair anns a bhliadhna 1745, agus sgaoil e a bhratach ann an Gleann-Fhionghainn. Dh'iadh timchioll air, Loch-ial, mac-'ic-Alasdair, mac-'ic Eillean, mac-'ic Raonull, Stuibhartich na h-Apunn, agus moran eile do 'n na fineachan Gàidhealach; agus thog iad orra agus air thus's air thaiseachd, ghlac iad baile Pheairt, agus Duneideann, agus chuir iad an ruaig air na saighdeirean-dearga aig Prestonpans. Ghlac iad Carlisle ann an Sassunn, agus ràinig iad mar chiad mile do Lunnainn. Thill iad air ais, agus chuir iad blàr na h-Eaglaise-brice toiseachd bliadhna

  2. Bha buaidh ag 'eirigh leo gu latha Chuil-fhodair; ach chuir an latha sin crioch air a chuis.

" Chaill e 'n crùn le 'dhioltas sgiorrail

'S fuil na fineach dhortar." Ach ma chaill, tha gaisgeachd agus dilseachd na fineachan Gàidhealach sgriobhte anns gach each­draidh, agus anns gach canain air feadh na Roinn-Eorpa.

An deigh Lath-Chùil-Fhodair, chaill na Cinn-feadhna an cuid oighreachdan. Chaidh na h-oigh-reachdan so a ghlacadh ann an ainm an Righ, mar chuid agus mar 'sheilbh a chrùin. Theich cuid de na cinn-feadhna thairis do'n Fhraing, agus do dhùthachanan eile. Bha cuid eile dhiu 'ga falach fhèin ann an tuil, ann an eileanan, agus ann an coilltean 's uamhannan na Gàidhealtachd. Bha Fear-Ard-Seile, bràthair Sheumais-a-Ghlinne, fad uine mhòr, am falach fo cloich-mhòr Choire-Mhinn„ ann a Ghleann-Creran, far an robh a chuid iochdar-


LEABHARLANN

SABhAL MOR OSTAIG


Copyright © 1994 by Sage Publications, Inc.



All rights reserved. No part of this book may be reproduced or utilized in any form or by any means, electronic or mechanical, including photocopy­ing, recording, or by any information storage and retrieval system, without permission in writing from the publisher.







For information address:
SAGE Publications, Inc. 2455 Teller Road

Thousand Oaks, California 91320 E-mail: order@sagepub.com

SAGE Publications Ltd. 6 Bonhill Street London EC2A4PU United Kingdom

SAGE Publications India Pvt. Ltd. M-32 Market Greater Kailash I New Delhi 110 048 India
Printed in the United States of America
Library of Congress Cataloging-in-Publication Data
Yow, Valerie Raleigh.

Recording oral history : a practical guide for social scientists / Valerie Raleigh Yow. p. cm.

Includes bibliographical references and index. ISBN 0-8039-5578-2 (cloth). — ISBN 0-8039-5579-0 (pbk.) 1. Oral history—Methodology. I. Title. D14.Y69 1994

907.2—dc20 93-41635

00 10 9 8 7

Sage Production Editor: Yvonne Kònneker


Contents

Preface

1. Introduction to the In-Depth Interview Brief History of the Use of Oral History Definition of Oral History Oral History: Still a New Kid on the Block Qualitative Research and Quantitative Research: Comparisons The In-Depth Interview as a Qualitative Research Method Differences in Ways That Disciplines

Approach the In-Depth Interview Uses of the Recorded In-Depth Interview Limitations of the Recorded Life Review Special Strengths of Oral History Summary Notes

Recommended Reading

ain, agus a chuid dàimh a frithealadh dha gu dìleas, agus gu bàighail. Cha ghabhadh iad rud a chun-^ naic iad riamh agus a bhrath. Bha 'n sluagh chòi dìleas dha 'n uachdarain agus a bha iad do'n Phriob nns' e fhèin, is ged a bha deich mile fichead pùnndj Sassunach de dh'airgiod-cinn air a thairgse dhaibh,'] b'fheàrr leo ciad uair basachadh leis an acras agus I leis a bhochdain, no aona cuid am Prionnsa no an uachdarain a bràth. Gu'n d'thugadh Dia fois agus! tamh do na Criosdeanan!

'Nuair, matà, a ghlac an Crùn oighreachdan na feadhnach a dh'eirich leis a Phrionnsa, chaidh] maoir (no factaran) ainmachadh a thogadh mal na] tuath a bha air na h-oighreachdan so. 'Nise, b'e Caillean Caimbial Ghlinn-Iubhair, ann a Gleann^ Creran a chaidh ainmachadh airson oighreachdan! Stuibhartaich na h-Apuinn, agus Camashronaich] Challart, Lochabar agus Loch-ial.

Lath' bha sìd, thuit de Cuaillean Ghlinn-Iubhair a bhi air a cheum a dol dachaidh a Blar-mac-Faoill teach an deigh dha màl Righ Seòrus a thogail bha thuath na Camashronach. Ghabh e an t-àisig aig] Caolas-'ic-Phariug. Bha e 'gabhail an rathaid airj a shocair 'sios an Litir-Mhòir, is e air muin eich!] 'N uair a bha e beagan an iar air a Churrachd-Liathl air an t-sheann rathad mhòr, loisgadh air bho chùl cloiche. Ghabh an t-each sgaoim agus theich e; shlaod e 'marcaiche car tacain as a dheigh, gus an ■do thuit Caillean gu'n deò air an rathad mhòr.J Fhuaradh a sìd e cho marbh ri sgadan, ach thug a^ murtair a chasan as.

Co, mata, a mhill Caillean Ghlinn-Iubhair ? Sim agad, a ghraidh, ceist nach d'fhuair freagairt fhol"-i aisach riamh, ged a bha fios aig muinntir na dùthcha eatorra fhèin, gu'm b'e brathair de dh'Fhear-Bhaile-Chaolais a rinn a ghniomh. Thuit amharas- airj

Ailean Breachd Stuibhart, gaisgach a bha 'na oifi­gich ann an arm na Frainge, agus a thàinig a nall 'Bliadhna-Thearlaich a chogadh leis a Phrionnsa air taobh nan Ghàidheal. Cha chualas iomradh riamh I tuille air an deigh bàs Chaillean Ghlinn-iubhair. 'Chaidh agairt air Seumas-a-Ghlinne, brathair de 'dh'Fhear-Ard-Seile, gu'n robh fios aige co a rinn an cron; a thuilleadh air a sin, chaidh a chuir as a leth fhèin gu'n d'thuairt e, gu'n robh e deonach air [dol tri mile air a ghliuntean a thilgeadh Chail-'lean-Ghlinn-Iubhair. Chaidh Seumas bochd a ghlacadh, agus chaidh a thoirt do dh'Ionaraora [air bialthaobh na Morairean. B'e am breitheamh [Diùc Earraghaidheal e fhèin. Chaidh a dhiteadh, agus b'i 'bhinn gu'n rachadh a chrochadh, agus gu'n rachadh a chorp fhàgail air a chroic gu's an" [tuiteadh an fheòil thar nan cnaimhan. Chaidh an .Criosdaidh bochd a thoirt air ais do'n Apuinn le freacadan shaighdeirean. Chaidh a chroic a chuir a suas air mullach Cnap-chaolais-'ic-Phàdruig, mu mhile gu leth bho'n àite anns an do mhilleadh Caillean-Ghlinn-Iubhair. Chaidh a chrocadh, agus chaidh a chorp fhàgail air a chroic rè uine mhòr gus an d'thainig fear-cuthaich an rathad a ghlac a [chroic, agus na bha' an crochadh rithe, 's thilg iad a mach air a Chaolas. Theirar Poll-na-Gìoba ris [an ionad sid gus an lath'n diugh.

Bha'n sluagh fìor bhuidheach mar a thachair, [oir, cha robh dh'anam aca fhèin sid a dhiannadh. CUthraSIna tuil anns an robh postachan na croice gus an lath'an diugh.

Sid agad, a ghraidh, an ceartas a fhuair na 'Gàidheal an uair ad. So an taing a chionns gu'n [robh iad cho dileas dha'n uachdairean. Ciod an duais air am b'araidh sluagh a bha cho coimhlionta anns a h-uile dòigh ? Cha'n e mhàin gu'n do


340 Celtic Renaissance and Industrial Revival

dhiult iad am Prionnsa 'bhrath agus an uachJ dairean cuideachd. airson airgiod no òr, ach a bharrachd, bha iad a diuladh màil, cha'n mhàin? do mhaor Righ Seòrus, ach cuideachd dha'n uach^ dairean a bha air allaban ann an cèin-thìr bhoj bhinn lagh na rioghachd so. 'S ann direach mart so a ghuilean tuath Loch-ial, agus Ard-seile iad! fhèin. Chuir tuath Thighearna Ghearloch £800] dha ionnsuidh, 'n uair a bha e na fhògarach anns* an Fhraing. Sin agad m'eudail, cùnntas dhuitsa,] air a bhàs sgreataidh, thamailteach, mhaslach a dh'fhuilig Seumas Ghlinn-Durar. Na cuir teagamhj anns na thuairt mi; oir cha'n 'eil ann ach smior] na fìrinn. 'S ann bho sheann Iain-òg-mac-Colla;| ann am Baile-Chaolais, bho Phàl-Tuathach ann anl Cùl-da-Fhraoichean, bho Dhòmhnul-Brocair ann a Fas-na-Cloiche agus bho Dhòmhnul-Challum anns] a Ghlasdrum a fhuair mi a h-uile smid dhe'n nàj thuairt mi. Soraidh leat, 'mhic-chridhe

Gilleasba' mac Dhòmhnuil 'ic Eobhain.

CELTIC RENAISSANCE AND INDUSTRIAL REVIVAL

[By a Government Official] III.

I come now to consider what might be done to] re-establish the Highlands and Isles. We havej already seen that not much can be expected ofj agriculture, though I should be sorry to be under!

Celtic Renaissance and Industrial Revival 341

stood as altogether condemning that industry. My attitude is, briefly, that agriculture in the Highlands, as elsewhere, doubtless, is susceptible of consider­able improvement; but that it would be folly to .expect it to do more than partially to benefit our people. Some of the many reasons which, it seems to me, unite to justify that opinion, I have [already given. It remains for me to make a few [observations touching the means which might be taken to bring prosperity to our countrymen at [large.

When we consider early Scottish history, that twhich strikes us as most pleasing and significant lin it is, surely, the completeness of the national llife which our ancestors enjoyed. And when we [turn to consider the political and industrial situation lof the Celtic people at the present day, surely their r relative inferiority in this respect is the most dis­couraging circumstance connected with them.

In former times—before the Gael lost his pre-Iponderating influence in the country which he named land colonised—he possessed and cultivated in his [peculiar manner a variety of useful and elegant farts and crafts, which since his subjugation have totally disappeared. To name but a few of these valuable national accomplishments: he was a [successful and highly ingenious architect;1 he was singularly skilful at metal work; he was a grace­ful and extremely resourceful carver, whether on wood or stone; he knew well the artistic value of gold and silver, and proved himself an admirable



Share with your friends:
1   ...   53   54   55   56   57   58   59   60   61


The database is protected by copyright ©sckool.org 2019
send message

    Main page